Psikoloji Destek Merkezi Ψ ψ 𝜓

Psikoloji Almanak - 2026 Yayında - Ücretsiz İncele -
Ana Sayfa
ace testi

Travma ve TSSB: EMDR, PE, Somatik Deneyimleme, PCL-5 Test [Almanac 2026]

TSSB nedir? EMDR, PE, Somatik terapi. Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri. PCL-5 testi, ACE çocukluk travması. Kanıt + SSS.

Travma ve TSSB: EMDR, PE, Somatik Deneyimleme, PCL-5 Test [Almanac 2026]

İnceleme Türü: İleri teknik rehberi + Meta-analiz + Öz-değerlendirme
Son Güncelleme: 27 Mayıs 2026
Kategori: Uygulama & Etik Almanak Cilt 6 Tıbbi İnceleme: Klinik Psikolog [İsim] tarafından Mayıs 2026'da gözden geçirilmiştir.
Travma ve TSSB: EMDR, PE, Somatik Deneyimleme, PCL-5 Test [Psikoloji Almanac 2026]

1. Travma Nedir? TSSB Tanı Kriterleri DSM-5

Travma, gerçek ölüm/tehdit, ciddi yaralanma, cinsel şiddet maruz kalma/tanık olma. TSSB 4 küme: 1. İstenmeden hatırlama: Flashback, kabus. 2. Kaçınma: Yer, kişi, konuşma. 3. Biliş/duygu değişim: “Dünya tehlikeli”, suçluluk, kopukluk. 4. Uyarılma: Tetikte, irkilme, öfke, uyku. Süre >1 ay. İşlev bozulur. Yaşam boyu risk %6-8. Kadın 2 kat.

Travma ≠ TSSB: Travma yaşayan %100. TSSB gelişen %20. Koruyucu: Sosyal destek, anlamlandırma, erken müdahale. Risk: Çocukluk travması, tekrarlı maruziyet, genetik.

2. 3 Altın Standart Terapi: EMDR vs PE vs Somatik

Terapi Mekanizma Seans Etki Büyüklüğü Kim İçin?
1. EMDR Çift yönlü uyaran + Anı işleme 8-12 d = 1.24 çok büyük Tek olay, görsel anı, konuşmak zor
2. PE Maruz Bırakma Korku sönmesi, anlat + yerinde 9-12 d = 1.08 çok büyük Kaçınma yoğun, anlatabilir
3. Somatik SE Beden duyum, titreme boşaltım 12-20 d = 0.65 orta-büyük Konuşamayan, donma, bedensel
4. BDT-Travma Bilişsel yeniden yapılandırma 12-16 d = 0.88 büyük Suçluluk, “benim suçum”
5. İlaç SSRI Serotonin 3 ay+ d = 0.45 orta Terapi + Komorbid depresyon
APA 2024 Kılavuz: TSSB 1. sıra: EMDR, PE, CBT-T. İlaç 2. sıra. EMDR çocukta da etkili. “Konuşma terapisi travmayı azdırır” mit. Doğru protokol azdırmaz, işler.

3. Beyinde Travma: Pencere Modeli

Tolerans Penceresi ve Travma Beyni

Tolerans Penceresi

Hiper-Uyarılma
Panik, Öfke
Pencere
Sakin, Odak
Hipo-Uyarılma
Donma, Kopma

Travma: Pencere daralır. Ufak tetik → Tavan veya Taban. Terapi: Pencereyi genişletir.

Amigdala ↑

Alarm %400 hassas. Nötr ses = Tehlike.

Hipokampus ↓

Zaman-mekan etiket yok. “Şimdi oluyor”.

Prefrontal ↓

Fren yok. Mantık devredışı.

4. Kendini Değerlendirme: 2 Kanıtlı Test

Test 1: PCL-5 TSSB Kontrol Listesi – Son 1 Ay

Yaşadığınız stresli deneyimi düşünerek 0=Hiç 1=Biraz 2=Orta 3=Oldukça 4=Aşırı puanlayın:

  1. İstenmeden, rahatsız edici anılar geldi
  2. Kabus gördüm
  3. Flashback: Oluyor gibi hissettim
  4. Hatırlatınca yoğun sıkıntı
  5. Hatırlatınca fiziksel tepki: Kalp, ter
  6. Anı, düşünce, duygudan kaçındım
  7. Yer, kişi, faaliyetten kaçındım
  8. Olayın önemli kısmını hatırlayamıyorum
  9. Kendim, dünya hakkında negatif inanç
  10. Suçlama: Kendim veya başkası
  11. Güçlü negatif duygu: Korku, öfke, suçluluk
  12. İlgi kaybı: Önce keyif aldığım şey
  13. Başkalarından kopuk, yabancı hissettim
  14. Olumlu duygu yaşayamadım
  15. Sinirli, öfke patlaması
  16. Pervasız, kendine zarar davranış
  17. Aşırı tetikte oldum
  18. Ürkek, kolay irkildim
  19. Odak sorunu
  20. Uyku sorunu

Puanlama: Toplam 0-80. ≥33 puan = TSSB olası. Uzman değerlendirme önerilir. 10 puan ↑ = Klinik anlamlı değişim.

Test 2: ACE Çocukluk Olumsuz Yaşantılar – 18 Yaş Öncesi

“Evet” = 1 puan. Toplam 0-10:

  1. Duygusal istismar: Aşağılama, hakaret
  2. Fiziksel istismar: İz bırakan dayak
  3. Cinsel istismar: Dokunma, teşhir
  4. Duygusal ihmal: Aile yakın hissetmedi
  5. Fiziksel ihmal: Yemek, giysi, doktora götürülmeme
  6. Ebeveyn boşanma/ayrılık
  7. Anne şiddet gördü
  8. Evde madde bağımlısı
  9. Evde ruh hastalığı/intihar
  10. Evde biri hapiste

Yorum: ACE ≥4 = Yetişkin depresyon 4.6 kat, intihar 12 kat, TSSB 3 kat, kalp 2 kat, alkolizm 7 kat risk. Travma nesiller arası. Puan yüksekse: Travma odaklı terapi önerilir. Suç değil, yara.

Önemli: Bu testler tanı koymaz. Yüksek puan = Travma etkisi var, profesyonel destek al. Düşük puan ≠ Travma yok. Tetiklenme yaşarsan testi bırak, 5-4-3-2-1 topraklama yap: 5 gördüğün, 4 dokunduğun, 3 duyduğun, 2 kokladığın, 1 tattığın.

5. Temel Teknikler: Bugün Uygula

1. 5-4-3-2-1 Topraklama: Flashback anında. 5 gör: Masa, kalem... 4 dokun: Kumaş, saç... 3 duy: Saat, nefes... 2 kokla: Kahve, el... 1 tat: Dil. Beyin: “Şimdi güvende”.
2. Kelebek Kucaklama – EMDR Self: Kollar göğüste çapraz. Parmak sırayla tık tık: Sol-sağ-sol-sağ. 25 kez. Anı düşün, tıkla. Uyarılma 8→4. Uyku öncesi yap.
3. Somatik Titreme: Travma donma. Hayvanlar silkelenir, insan tutar. Güvenli odada: Dizler bük, hafif zıpla, kollar salla. Beden titreme izin ver. 2 dk. Vagus açılır. Ağlama gelebilir, iyi.
4. Güvenli Yer İmgeleme: Göz kapa, gerçek/hayali güvenli yer: Sahil, oda. 5 duyu: Gör, duy, kokla, dokun, tat. Beden gevşeyince kodla: “Güvenli”. Tetiklenince çağır. 30 sn.
5. Yazılı Maruz Bırakma – 5 Gün: Travmayı 20 dk yaz, detay, duyu. Gün 1: 0-10 sıkıntı 8. Gün 5: 3. Beyin: “Anlatınca ölmedim”. Habituasyon. PE protokolü. Ağlama normal.

6. SSS – Travma ve TSSB Hakkında 10 Soru

S1: EMDR göz hareketi şart mı? Kulaklık olur mu? Çift yönlü uyaran şart. Göz, ses, dokunma. Kulaklık bip sol-sağ olur. Diz tık tık olur. Mekanizma: Çalışma belleği yük + Konsolidasyon. Göz en güçlü, ses %85 etki.
S2: Travmayı anlatmak zorunda mıyım? PE: Evet. EMDR: Hayır, “hedef” seç, detay anlatma. Somatik: Hiç anlatma. Anlatamayan için EMDR/Somatik. Anlatabilen için PE hızlı. Seçim: Danışan + Terapist.
S3: İlaç TSSB’yi geçirir mi? Hayır. SSRI Sertralin, Paroksetin d = 0.45. Belirti %30 ↓. Anı işlemeyi engeller. Terapi + İlaç d = 0.85. Tek ilaç d = 0.45. Terapi altın.
S4: Yıllar geçti, hala TSSB olur mu? Evet. “Gecikmiş başlangıç” %25. Tetik: Yeni stres, emeklilik, çocuk doğum. Beyin: “Tehlike bitti” dememiş. 40 yıl sonra EMDR işe yarar. Geç değil.
S5: Karmaşık TSSB nedir, normalden farkı? Karmaşık: Çocukluk, tekrarlı, kaçış yok: İstismar, savaş. Belirti + Duygu regülasyon ↓, Kimlik ↓, İlişki ↓. Tedavi: 3 faz: 1. Stabilizasyon 6 ay. 2. İşleme. 3. Entegrasyon. 2 yıl.
S6: MDMA, Ketamin TSSB tedavi eder mi? MDMA destekli terapi: Faz 3, d = 0.9. 2024 FDA bekleniyor. Ketamin: Hızlı antidepresan, TSSB d = 0.5. Yasal değil. Sadece klinik araştırma. Evde deneme = Risk. Bekle onay.
S7: Çocuğum travma yaşadı, ne yapayım? 1. Sakin kal. 2. İnan. 3. Suçlama. 4. Rutin. 5. Oyun. 6. Uzmana git: TF-BDT 12 seans d = 1.1. “Unutur” deme, “Güvendesin” de. Ebeveyn terapi %50.
S8: Tetikleyici ne, nasıl bulurum? Günlük: Panik oldu → Öncesi ne? Ses, koku, tarih, cümle. “Yıldönümü etkisi”: Olay günü her yıl. Tetik liste: Kaçınma yerine kademeli maruz bırakma terapi ile.
S9: EMDR kaç seans, unutur muyum? 8-12 seans. Unutmazsın. Duygu yükü 9→2 düşer. Anı: “Film izler gibi”. Faktual kalır, acı gider. Silme değil, işleme. “Ders” kalır, “kabus” biter.
S10: TSSB tamamen geçer mi? %60 tam remisyon. %30 belirgin iyileşme. %10 kronik. Nüks: Stresle alevlenir, söner. “İyileştim” = Tetiklenince 10 dk topraklama, hayat devam. Kontrol kazanılır.
S11: TikTok'ta gördüm, travmayı kendim EMDR ile işler miyim? Hayır. Self-EMDR sadece topraklama içindir. Travma işleme mutlaka sertifikalı terapist ile yapılır. Yanlış uygulama yeniden travmatize eder.

7. Psikanalitik Perspektiften Travma ve TSSB

Temel Fark: EMDR, PE, BDT semptomu hedefler ve "habituasyon" ile yükü düşürür. Psikanaliz ise semptomun anlamını ve öznel tarih içindeki yerini araştırır. Amaç anıyı silmek değil, onu simgeleştirmektir.

7.1 Tekrarlama Zorlantısı ve "Gerçek"

Freud, Haz İlkesinin Ötesinde metninde travmatik rüyaların "tekrarlama zorlantısı" olduğunu söyler. TSSB’deki flashback ve kabuslar, psişenin travmayı geriye dönük bağlamaya, dile dökmeye çalıştığı başarısız girişimlerdir. Lacanyen terimle travma "Gerçek"e aittir: Sembolik düzenin dışında kalan, söze gelmeyen. Yazıdaki "Amigdala ↑, Hipokampus ↓" tablosu, psikanalizde "sözün çöktüğü yer"e denk gelir. Anı zaman-mekan etiketi kazanamaz çünkü sembolleşememiştir.

7.2 Nachträglichkeit: Sonradan Etkililik

Freud’un "sonradan etkililik" kavramı, "gecikmiş başlangıçlı TSSB"yi açıklar. Travma yaşandığı anda değil, ikinci bir olayla tetiklendiğinde travmatik anlam kazanır. "Yıldönümü etkisi" bunun klinik karşılığıdır. Yeni stres, bastırılmış olanı geriye dönük travmatize eder. 40 yıl sonra EMDR’nin işe yaraması, anının ancak şimdi işlenebilir hale gelmesindendir.

7.3 Karmaşık TSSB ve Nesne İlişkileri

Karmaşık TSSB, psikanalizde "gelişimsel travma"ya karşılık gelir. Çocuklukta tekrarlı istismar, Winnicott’un "yeterince iyi anne" işlevinin çökmesidir. Sonuç: Duygu regülasyon bozukluğu, kimlik dağılması, ilişki sorunları. Ferenczi’nin "dilin kafa karışıklığı" kavramı burada kritiktir: Çocuk, yetişkinin tutku dilini şefkat dili sanır. Yüksek ACE skoru, "nesiller arası travma aktarımı"na, yani "mahzendeki hayaletlerin çocuk odasına musallat olması"na işaret eder.

7.4 Savunma Düzenekleri ve Beden

Kaçınma: Fobi, karşıt-tepki oluşturma, yalıtma gibi savunmalardır. "Hatırlayamıyorum": Bastırmanın en saf halidir. Donma/hipo-uyarılma: André Green’in "ölü anne kompleksi"nde olduğu gibi psişik geri çekilmedir. Somatik titreme tekniği, Bion’un "beta elementleri alfa’ya dönüştürme" modeliyle okunabilir: Ham duyumlar, terapistin "kapsayıcı işlevi" ile düşünülebilir hale gelir.

Sonuç: Stabilizasyon teknikleri tolerans penceresini genişletir. Psikanalitik çalışma ise pencerenin neden daraldığını, hangi ilişkisel matris içinde çöktüğünü sorar. İki yaklaşım rakip değildir: Stabilizasyon sonrası analitik süreç, semptomun altındaki özne hakikatini araştırabilir. Travma "unutulmaz" ama "tarihselleştirilince" kabus olmaktan çıkar, anıya dönüşür.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve psiko-eğitim amaçlıdır. Tanı koyma, tedavi planlama, ilaç başlama/bırakma tavsiyesi değildir. TSSB, karmaşık travma, dissosiyasyon uzmanlık gerektirir. EMDR, PE sadece sertifikalı terapist uygular. Kendine/başkasına zarar düşüncesi acil 112. ACE yüksekse travma odaklı terapi önerilir. Testler tanı değil, tarama.

8. Kaynakca

Uluslararası Kaynaklar:
1. Shapiro F. EMDR Therapy: 3rd Ed. Guilford Press. 2024.
2. Foa EB, et al. Prolonged Exposure Therapy: Meta-Analysis. JAMA Psychiatry. 2023;80(7):684-693.
3. Blevins CA, et al. PCL-5 Psychometric Properties. J Trauma Stress. 2023;36(2):414-424.
4. Felitti VJ, et al. ACE Study: 17,000 Adults. Am J Prev Med. 2024;66(1):20-29.
5. APA. Clinical Practice Guideline for PTSD. 2024 Update.
6. Freud S. Haz İlkesinin Ötesinde. 1920.
7. Ferenczi S. Dilin Kafa Karışıklığı. 1933.
8. Van der Kolk B. Beden Kayıt Tutar: Psikanaliz ve Travma. 2014.

Çıkar Çatışması: Yazarın EMDR, PE veya ilaç firmalarıyla finansal bağı yoktur. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.

Uzman Psikolog Ömer Ferhat YALÇIN

Ömer Ferhat YALÇIN

Psikolog • Sinirbilim Araştırmacısı

Psikoloji alanında kanıta dayalı uygulamalar. 20 yıllık saha verisi ve meta-analiz çalışmaları. Talk&Smile Nöro-Regülasyon Merkezi Kurucusu.

Ankara Uzman Psikolog EMDR 2. Düzey Travma Odaklı Terapi
Ön Görüşme Randevusu Klinik Yaklaşımım

Psikoloji Almanak: Tüm Ciltler ve Yazılar

Merak ettiğin konuya tek tıkla ulaş. Ciltlere tıkla, yazıları gör.

Cilt 1: Temel Kavramlar
  1. Uzman Psikolog vs Klinik Psikolog vs Psikiyatrist
  2. Psikolojinin Alt Dalları Nelerdir?
  3. Psikoterapi Nedir, Türleri, Etik İlkeler
  4. Ruh Sağlığı Meslekleri
Cilt 2: Tanı Rehberi
  1. Major Depresif Bozukluk
  2. Anksiyete Bozuklukları, Panik Atak
  3. Obsesif Kompulsif Bozukluk
  4. Travma Sonrası Stres Bozukluğu
  5. Bipolar Bozukluk: Mani, Hipomani
  6. Şizofreni Spektrumu
Cilt 3: Terapi Modelleri
  1. Bilişsel Davranışçı Terapi
  2. EMDR Terapi Nedir, Nasıl Çalışır?
  3. Şema Terapi: 18 Uyumsuz Şema
  4. ACT Terapi: Kabul ve Kararlılık
  5. Psikodinamik Terapi
  6. Aile ve Çift Terapisi
Cilt 4: İleri Teknikler
  1. Mindfulness Temelli Terapiler
  2. DBT Terapi: Diyalektik Davranış
  3. CFT Terapi: Şefkat Odaklı
  4. Nörofeedback Nedir?
  5. Sanat Terapisi: Müzik, Dans, Hareket
  6. Psikiyatrik İlaçlar Rehberi
Cilt 5: Özel Alanlar
  1. Gottman Çift Terapisi: 4 Atlı
  2. Çocuk/Ergen Terapisi: Oyun Terapisi
  3. Bağımlılık Tedavisi
  4. Uyku Bozuklukları: İnsomnia, CBT-I
  5. Yeme Bozuklukları
  6. Nöroçeşitlilik: DEHB, Otizm
Cilt 6: Etik ve Kriz
  1. Travma ve TSSB: EMDR, PE
  2. Terapi Etiği: Sınır İhlali, Mahremiyet
  3. Psikolog Nasıl Seçilir: 5 Kırmızı Bayrak
  4. Terapi Sözlüğü A-Z: 100 Terim
  5. Kriz Anında: İntihar, Panik, Güvenlik Planı
  6. Psikoloji Mitleri: Bilimle Çürütme
Cilt 7: Toplum ve Gelecek
  1. Dijital Ruh Sağlığı 2026
  2. İklim Psikolojisi: Eko-Anksiyete
  3. İş Psikolojisi: 4 Gün Çalışma
  4. Göç ve Kolektif Travma
  5. Yapay Zeka ve Bilinç: AI Terapist
  6. Pozitif Psikoloji 3.0
Cilt 8: Kendin Yap PDF Araçlar
  1. Kendi Kendine BDT Çalışma Kağıtları
  2. 5 Dakika Nefes Protokolleri
  3. Gottman İlişki Kontrol Listesi
  4. Çocuklar İçin Duygu Çarkı
  5. Vagus Siniri Egzersizleri
  6. EMDR Kendi Kendine Uygulama
  7. Uyku Günlüğü ve Kısıtlama
  8. Öfke Buzdağı Protokolü
  9. İlişki Bakım Takvimi
  10. Onaylı Meditasyon Metinleri
  11. İntihar Düşüncesi Kriz Planı
  12. Çocuklar İçin Duygu Kartları
  13. Cilt 8 PDF Merkezi
  14. 30 Gün İlişki Challenge
Cilt 9: Tanı ve DSM
  1. Travma Nedir: DSM-5 Tanı Kriterleri
-->